لوگو تیروباد

جشن تیرگان | ۱۰ تیر جشن آب بازی

دسته بندی ها : جشن ها 2 آگوست 2020 akg1372 1974 بازدید
جشن تیرگان

۴ آخشیج

ایرانیان بیش از 2000 سال است که برای 4 آخشیج (عنصر) آب ،خاک ، باد و آتش( برای خواندن مقاله در این باره اینجا را کلیک کنید) احترام ویژهای قائل هستند. از زمانهای دور تا به امروز داستانها و اسطورههای متفاوتی در مورد هر کدام روایت شده است که هر کدام ارزش این عناصر را نزد ایرانیان آشکار میسازد.

عنصر آب نیز برای ایرانیان بسیار با ارزش بوده است ؛ به نقل از کتاب «جشنها و آئینهای ایرانی»

خصیصهی اصلی آب خصیصهی مادری است. آب نیز همانند طبیعت نماد مادر ، زمین و عشق است.

میرچا الیاده آب را اینگونه تعریف میکند: آب رمز کل چیزهایی است که بالقوه وجود دارند،سرچشمه،منشاء و زهدان همهی امکانات هستی است. بنابراین می توان گفت که آب برای همهی انسانها از جمله انسان عصر کشاورزی اهمیت ویژهای داشته است. با توجه به ارزشمندی این عنصر، روایت های مختلفی از پاسداری، حفاظت از این عنصر وجود دارد.

جشنواره تیرگان - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزادداستان جشن تیرگان

یکی از قدیمیترین جشنهای ایرانیان که برای ارزش گذاردن به عنصر آب برگزار میشود جشن تیرگان است.

تیرماه،چهارمین ماه از سال خورشیدی و فصل آغاز تابستان به حساب میآید. طبق گاهشماری ایرانی هر روز سال نام ویژه ای برای خود دارد، هرزمان که نام ماه با نام روز یکسان میشود آن روز را جشن میگیرند. بر این اساس همزمانی روز تیر با ماه تیر را جشن تیرگان نامیده اند.

تیر در زبان اوستایی به صورت «تیشتریه» و در زبان پهلوی به صورت «تیشتر» نوشته میشود.

داستان اول

یک داستان در رابطه با جشن تیرگان در مورد نبرد تیشتر( نماد آب، باران و باران آوری) با اَپوش(دیو خشکسالی)است. طبق این اسطوره اهورامزدا به تیشتر کمک میکند تا به اَپوش غلبه کند و هفت کشور زمین را سرسبز و خرم کند.

پیروزی تیشتَر بر اَپوش - روز تیر از ماه تیر - پیشینه ایران شهر

داستان دوم

یکی دیگر از افسانه هایی که به جشن تیرگان نسبت میدهند؛ افسانه آرش کمانگیر(شیواتیر)است.

با استناد بر شاهنامه فردوسی، درجنگ بین منوچهرشاه پادشاه ایران و افراسیاب پادشاه توران ،منوچهر شکست می خورد و در طبرستان محاصره میشود. برای تعیین مرز ایران و توران تصمیم میگیرند تا تیری را از ایران پرتاب کنند و هرکجا که این تیر به زمین نشست را مرز ایران و توران نامگذاری کنند. آرش کمانگیرکه پهلوانی دلیر، حکیم و دیندار بود، برای جلوگیری از جنگ و خونریزی این کار را قبول میکند، تیروکمانی توسط فرشتهی سپندارمذ به آرش کمانگیر داده میشود، روایت است که آرش کمانگیر از بالای کوه دماوند با تمام نیرو در راه ایران تیر را رها میکند و بلافاصله جان به جانآفرین تسلیم میکند. تیر آرش به سمت توران میرود، روایت است که این تیر مسافت بسیاری را طی میکند و پاسبانی ایزد باد بر ریشهی درخت گردکان مینشیند و از آن پس آنجا را مرز ایران و توران نامیدهاند؛ جشن تیرگان برای گرامیداشت این پیروزی برگزار میشود.

آری، آری، جان خود در تیر کرد آرش.

کار صدها صد هزاران تیغه ی شمشیر کرد آرش.

تیر آرش را سوارانی که می راندند بر جیحون،

به دیگر نیم روزی از پی آن روز،

نشسته بر تناور ساق گردویی فرو دیدند.

و آنجا را، از آن پس،

مرز ایران شهر و توران باز نامیدند.

(شعر آرش کمانگیر ، سیاوش کسرائی)

داستان سوم

تیرگان و افسانهی کیخسرو یکی دیگر از روایتهای شاهنامه فردوسی در رابطه با جشن تیرگان است؛ در این داستان کیخسرو که به او الهام شده بود که پایان عمرش نزدیک است، بعداز آخرین پیروزی اش پادشاهی را ترک گفته و همراه با یارانش از شهر میروند ، در راه به چشمهای گوارا میرسند ،کیخسرو با آب چشمه سر و تن خود را میشوید و در خلوت به راز نیاز میپردازد ، طبق داستانها او پس از آنکه خورشید طلوع کرد از نظرها ناپدید شده است. در روایتی دیگر از ابوریحان بیرونی در کتاب آثارالباقیه، مطلبی نوشته شده که میگوید یکی از یاران کیخسرو به اسم بیژن در کنار چشمه بر چهرهی او که بر اثر دیدن فرشته بیهوش شده بود آب پاشیده است و کیخسرو چشمانش را گشوده است؛ که از آن به بعد رسم آبپاشی در جشن تیرگان را به این افسانه ارتباط میدهند.

به طور کلی هدف از تمامی جشن ها،داستانها و اسطورهها این است که مردم به مفهوم پشت آنها توجه کنند و ارزش واقعی آن را در زندگی درک کنند ، مطمئناً عنصر آب یکی از مهمترینِ این مفاهیم است

 

مراسم جشن تیرگان

جشن تیرگان آداب و رسوم متفاوتی دارد که در زیر به آنها اشاره شده است:

  1. در این روز مردم به نیایش و شکرگزاری میپردازند و به سر و روی هم به صورت نمادین آب میپاشند(افسانه کیخسرو) . که معمولا بچه ها تو این جشن حسابی آب بازی میکنند.جشن باستاني تيرگان در فراهان برگزار شد > خبرگزاری میراث آریا
  2. در این جشن دستبندی به نام دستبند تیر‌و‌باد که از هفت نخ رنگی به رنگ رنگینکمان تشکیل شده است میبافند و به دست میبندند و یک آرزو میکنند، نه روز بعد در روز “باد” آن را از یک بلندی به آب یا باد میدهند تا به صورت نمادین آرزوی آنها برآورده شود. هر رنگ رنگین کمان نماد یکی از مفاهیم مهم انسانی است که با بافتن آنها به بهم و به دست بستن آن این مفاهیم نیز یادآوری میشوند.دستبند تیر و باد
  3. یکی از آداب دیگری که در جشن تیرگان مرسوم است، گرفتن فال کوزه یا «چَک و دولهَ» است که دختری نابالغ یک روز قبل از روز تیر کوزه سفالی را از آب پُر میکند،این کوزه را به نزد افراد آن جمع میبرد و هر کس نیتی میکند و یک شیء کوچک را در آن می اندازد سپس روی کوزه را دستمال سبزی میاندازند و آن را پایین درخت سرو میگذارند، در جشن تیرگان بعد از مراسم نیایش و آبریزان همه دور هم جمع میشوند و بزرگان فامیل شعر میخوانند و بعد از پایان شعر، دختر یک شیء را بیرون میکشد که مفهوم آن شعر در جواب نیت آن فردی بوده است که شیء خود را در کوزه انداخته است. امروزه مراسم «چَک و دولَه» در جشن شب چله(یلدا) نیز برگزار میشود.گزارش تصویری- گزارشی از برگزاري جشن تيرگان در شيراز

منابع

  1. کتاب جشن ها وآیینهای ایرانی، نوشته حسام الدین مهدوی،نشر افکار
  2. میرچالیاده،استاد دانشگاه سوربن فرانسه،اسطوره شناس و دین پژوه
akg1372

مطالب زیر را حتما بخوانید:

قوانین ارسال دیدگاه در سایت

  • چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.

نظرات کاربران

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    لینک کوتاه :